[Ký ức hành trình]
TỈ DUỆ SƠN (HIEI-ZAN) – NGỌN NÚI LINH THIÊNG VÀ BÌNH YÊN TRÊN ĐẤT NHẬT BẢN 
Cái duyên tụi mình với ngọn núi này, tính ra cũng thật là sâu đậm.
Hồi 2023, khăn gói sang Nhật khảo sát tỉ mỉ các tuyến. Hieizan – Tỉ Duệ Sơn thời điểm đó hoàn toàn không có trong lịch trình dự kiến. Đi gần nửa hành trình, con trai Gia Toại của mình – lúc đó đang học ở Anh báo qua cho mình: “Con tìm hiểu thấy núi Tỉ Duệ Sơn là nơi phát tích quan trọng của nhiều tông phái Phật giáo Nhật Bản đó mẹ, trong đó Ngài Nhật Liên Thánh Nhân cũng từ nơi đó học mà ra.” Thời điểm đó, lý do lớn nhất tụi mình tìm qua đất Nhật chính là vì Ngài Nhật Liên Thánh Nhân – là người lập nên phái Nhật Liên Tông, chuyên trì tụng đề kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Là vị Tổ sư có ảnh hưởng đến rất nhiều Phật tử Nhật, các đệ tử đời sau này của Ngài đã lập nên đại học Rickshaw, mà Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng – nay là Ngài Đương kim Đệ Tứ Pháp Chủ Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam đã từng sang học hành và thành tài… Mình nghe các bài pháp giảng của Sư Ông Trí Quảng, nghe Sư Ông nhắc nhiều tới Ngài Nhật Liên Thánh Nhân, nhiều về phái Nhật Liên Tông…, làm sao có thể không ấn tượng sâu sắc. Để rồi, một khi đã đặt chân đến đất Nhật, lại nghe nói có ngọn núi huyền diệu là nơi phát tích Phái Huê Nghiêm Tông Nhật Bản, từ đó dẫn dài về sau, là nơi truyền thụ giáo pháp cho rất nhiều bậc hiền thánh tăng Nhật Bản, làm sao có thể không đến viếng thăm? Thế là, đặt hàng ngay luôn với mẹ con chị học viên tình nguyện chở chúng mình đi khảo sát tuyến đường ấy. Thế là hôm sau, lên đường.
Núi cao cũng thật là cao…, mà khi tới nơi, trời mưa lất phất. Điểm đến cụ thể của chúng mình là quần thể Diên Lịch Tự trên ngọn núi này. Thời điểm chúng mình đến là tầm tháng Sáu, mùa hè, lá xanh ngăn ngắt. Những con đường đẹp như thơ thoai thoải uốn lượn giữa các rừng thông, hòa vào trong mưa, lập tức đập vào trong cảm giác của chúng mình một cảm giác vô cùng kỳ lạ. Vừa đẹp, vừa thơ, vừa thanh tĩnh, lại có chút u tịch… Một vị sư mặc áo đen chậm rãi đi lên triền dốc. Tụi mình ghi mãi trong đầu hình ảnh đẹp đẽ đó, dài về sau này.
Đi vào trong Đại Giảng Đường, chúng mình bị choáng ngợp bởi vô số nhiều những bức tôn tượng sống động, toàn là những tên tuổi mà chúng mình từng yêu kính rất lâu, nay có cảm giác ‘mới tìm được về thăm nhà’. Ngài Tối Trừng – Truyền Giáo Đại Sư, là Tổ khai sơn Tỉ Duệ Sơn, cũng là vị sáng lập Thiên Thai Tông Nhật Bản vào thế kỷ thứ 9. Để rồi từ ngọn đèn mà Thầy truyền lại đó, dài về sau, các đại đệ tử đã từ tông phái gốc Thiên Thai Tông mà học tập, sáng tạo ra nhiều tông phái khác nữa… Không gian Đại Giảng Đường vừa ấm áp với những ngọn nến, vừa gần gũi với những bức tôn tượng, lại vừa rất đời, rất thân thương với những quầy bán đồ lưu niệm tâm linh – được chế tác rất tinh xảo. Tụi mình thắp nến, dập đầu đảnh lễ rồi ngồi đó cả buổi, lại đi vòng quanh thỉnh được một số các bảo vật trợ bình an, thật không muốn rời khỏi một chút nào. Nhưng rồi cũng phải về, vì trời dần tối, đường đi xuống núi sẽ nguy hiểm. Chia tay trong sự bịn rịn, để rồi, cũng chính từ bịn rịn này, đã góp phần thành sức mạnh để chúng mình quyết tâm mở được chuyến đi AN Nhật Bản đầu tiên đó, năm 2023, trong đó chúng mình đã lưu lại hẳn qua đêm trên núi Hieizan!
Sau hai năm, đầu năm nay, hai mẹ con tụi mình được thôi thúc tự quay trở lại. Tháng Hai, vẫn còn mùa đông, trời xám nhạt và cũng lại mưa lất phất. Trời cuối đông lạnh chỉ tầm khoảng 9, 10 độ. Quần thể chùa Diên Lịch – cái nôi của Thiên Thai Tông Nhật Bản – phút chốc hiện ra giữa cánh rừng bạt ngàn xanh thẳm, với điểm đến đầu tiên tiếp tục là chỗ yêu thương của chúng mình, là Đại Giảng Đường (Daikō-dō). Một tòa nhà cổ có từ năm 1634 được công nhận là di sản quốc gia (Trọng Văn) vẫn trầm mặc an tường nơi đó, nơi tôn tượng của các Tổ của Thiên Thai Tông và của những tông phái khác có thời gian tu tập tại Tỉ Duệ Sơn như Pháp Nhiên Thượng Nhân, Thân Loan Thánh Nhân, và Nhật Liên Thánh Nhân vẫn trang nghiêm nơi ấy. Một không khí quá sức quen thuộc và ấm áp. Lại không thể không hoài niệm, chính tại nơi này cách đây hai năm, tụi mình đã có cơ hội chính thức quay trở lại lần đầu tiên năm 2023 ấy, ngồi lại với nhau và cùng đọc Kinh Địa Tạng, trong một buổi sáng cuối hè mát rượi.
Sau khi viếng Đại Giảng Đường, tụi mình tiếp tục leo lên những bậc tam cấp để đến với A-di-đà Đường (Amida-dō), nơi có pho tượng Phật A Di Đà cao lớn được đặt làm Bổn Tôn, và Pháp Hoa Tổng Trì Viện Đông Tháp (Hokke Sōji-in Tō-tō), nơi an trí một phần xá lợi Đức Phật cùng 1.000 bộ Kinh Pháp Hoa. Dù hai tòa nhà này mới được phục dựng lại vào thế kỷ 20 do nhiều biến cố khác nhau, đây vẫn là những điểm đến nổi bật không thể bỏ qua khi đến với Tỉ Duệ Sơn.
Những lần đến trước đây tụi mình mới chỉ có dịp tham bái khu vực Đông Tháp (Tō-tō) mà không nhớ ra rằng Tỉ Duệ Sơn rộng lớn còn hai khu vực khác là Tây Tháp (Sai-tō) và khu Yokawa (nằm tương đối biệt lập với hai khu Đông và Tây Tháp nên tụi mình không có cơ hội tham bái). Con trai mình bàn, hay là mình tham quan nốt khu vực Tây Tháp luôn đi mẹ, trên đường đi qua đó còn có lăng mộ của Truyền Giáo Đại Sư Tối Trừng nữa á! Mình hào hứng nói, ngày trước chú hướng dẫn viên của mẹ cũng nói rằng nếu có cơ hội mẹ nên đi viếng Ngài. Thế là hai mẹ con mình đi theo một đường mòn từ đằng sau khu Đông Tháp, đi qua những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi cùng vô số tháp đá có khắc hình của Địa Tạng Bồ-tát, Sơn Vương Viện Đường cùng với một ngôi miếu nhỏ thờ Ngài Biện Tài Thiên (Benzaiten). Và sau khi đi bộ được khoảng 10 phút, Tịnh Độ Viện (Jōdo-in), nơi Truyền Giáo Đại Sư được chôn cất, phút chốc hiện ra.
Một khung cảnh đẹp và bình yên lạ thường. Cánh cổng bước vào Tịnh Độ Viện (tiếng Nhật gọi là Kara-mon, Hán-Việt là Đường Môn) cùng với Tịnh Độ Viện đều được xây dựng vào những năm 1660 và được công nhận là di sản cấp quốc gia (Trọng Văn). Tụi mình men theo con đường nhỏ lát đá, xung quanh là những mandala bằng sỏi và đá đặc trưng của những khu vườn của Thiền Tông Nhật Bản và những ngôi tháp của những vị Tổ khác, dẫn đến lăng của Ngài Truyền Giáo Đại Sư. Trong sự biết ơn và hoan hỉ khó tả bằng lời, tụi mình quỳ lạy xuống nơi Ngài an nghỉ, và rồi lấy quyển Bổn Môn Pháp Hoa mà tụi mình đem theo và đọc luôn một hơi từ đầu đến cuối. Đây có lẽ là nơi tụi mình trân quý và cảm thấy đặc biệt nhất, trong suốt hành trình lên Tỉ Duệ Sơn. Đây cũng chính là điểm mà lần trước, trong hành trình chính thức của chuyến AN lần trước chúng mình chưa đủ duyên đưa đoàn đến viếng, để lại cũng có những cảm xúc khó tả bằng lời như chúng mình, lần này.
Rời khỏi Tịnh Độ Viện, tụi mình men theo con đường mòn tiếp tục dẫn lên khu Tây Tháp. Sau màn khói sương mù cuối đông mờ ảo, Thường Hành Đường và Pháp Hoa Đường – hai tòa nhà cổ có từ năm 1595 (và cũng được công nhận là Trọng Văn) – hiện ra, với một lối nhỏ dẫn vào Truyền Pháp Luân Đường (Tenporin-dō), tòa nhà cổ nhất trong toàn bộ quần thể Tỉ Duệ Sơn và là trung tâm của toàn khu Tây Tháp. Còn được gọi là Thích-ca Đường (Shaka-dō), cấu trúc hiện tại của Truyền Pháp Luân Đường được xây dựng từ tận năm 1347, vốn dĩ là chính điện của Viên Thành Tự (Onjō-ji) cách đó không xa, song được daimyō Toyotomi Hideyoshi dịch chuyển đến địa điểm hiện tại vào năm 1595, và đã được công nhận là Trọng Văn vào năm 1900, dưới thời Thiên hoàng Minh Trị.
Sau khi quay lại khu Đông Tháp để dùng bữa trưa (mà phần thưởng là những tô mì soba chay nóng sốt), chúng minh tiếp tục hành trình với tòa nhà quan trọng nhất và là trung tâm của toàn bộ Diên Lịch Tự, Căn Bản Trung Đường (Konponchūdō). Được xây dựng vào năm 1640, tòa nhà là nơi duy nhất trên núi Tỉ Duệ được công nhận là Quốc Bảo (di tích cấp quốc gia đặc biệt) và đã đang được trùng tu liên tục từ năm 2016 đến nay. Nơi đây nằm trên nền một am nhỏ do Truyền Giáo Đại Sư Tối Trừng xây dựng vào cuối thể kỷ thứ 8 (trước khi Ngài dong thuyền qua Trung Quốc học đạo), và sau này cũng là nơi đặt ngọn đèn Bất Diệt Pháp Đăng huyền thoại (Fumetsu no Hōtō), tương truyền đã được thắp sáng liên tục từ thế kỷ thứ 9 cho đến ngày hôm nay, trải qua hơn 1200 năm lịch sử với nhiều biến cố thăng trầm. Tương truyền, cũng chính Sư Ông Thích Nhất Hạnh, khi được sang nơi này viếng vào đầu thập niên 1970, đã rất ấn tượng với ngọn Pháp Đăng tại Căn Bản Trung Đường này, nên sau khi về lại Làng Mai, Sư Ông đã khởi sự Lễ Truyền Đăng cho các thế hệ tiếp nối đầy ý nghĩa, còn được tiếp tục lưu truyền đến các thế hệ hiện tại. Cũng lại cảm động ngồi lặng lẽ ở đó một hồi, có cảm giác, thời gian vừa như dừng lại, vừa như đang trôi thật nhanh qua nhiều thế kỷ… Cảm giác thật lạ lùng, khiến cho con người ta không khỏi bồi hồi.
Rời khỏi Căn Bản Trung Đường, điểm cuối cùng của tụi mình nằm ở Pháp Nhiên Đường (Hōnen-do), nơi đặt bia đá tưởng nhớ Sơ Tổ Tịnh Độ Tông Nhật Bản Pháp Nhiên Thượng Nhân (1133–1212), một cựu đệ tử của Diên Lịch Tự. Lại đứng bồi hồi thêm một hồi nữa. Bởi, so với thời gian trước khi đến với chuyến khảo sát, tụi mình nào có khái niệm gì về Ngài. Vậy mà thật nhanh, chuyến khảo sát đã đưa chúng mình vô tình đến tới rất nhiều nơi gắn bó với cuộc đời và sự nghiệp hoằng pháp của Ngài. Đến mức, có những lúc tụi mình không khỏi thầm nghĩ, hay là một đời kiếp xa xưa nào đó, có khi nào tụi mình từng là đệ tử của Thầy không? Và giờ đây khi đủ duyên được dẫn về lạy Ngài, rồi là đường nối trở về cứ được nối dài mãi.., theo nhiều cái duyên sâu sắc và cảm động, mà sau này đủ duyên chúng mình sẽ tiếp tục chia sẻ trong các bài viết tới.
Thong dong tản bộ giữa mênh mang bạt ngàn cây thông, giữa những bậc thang dài trầm mặc, thi thoảng chúng mình lại đi ngang qua một nét đặc trưng rõ nét của Diên Lịch Tự, chính là những tháp chuông – mà tiếng Nhật gọi là shōrō màu đỏ tươi trải khắp các khu Đông và Tây Tháp, thường ở trước các tòa nhà quan trọng. Thường ở dưới những quả chuông sẽ có thùng công đức (mà người Nhật gọi là tịnh tài, jōzai): bạn có thể quyên góp đồng 100 Yên và rồi đánh ba tiếng chuông cầu bình an cho gia đình, cho đất nước và cho toàn thể mọi người trên thế giới không còn chiến tranh, không còn dịch bệnh. Chúng mình lại hoà vào đứng xếp hàng sau một nhóm nhỏ các bạn trẻ, kiên nhẫn đợi đến lượt mình, bước đến, kính cẩn chắp tay khởi lời nguyện, rồi thành kính gióng ba hồi chuông. Có lẽ cũng nhờ hoạt động này, mà thi thoảng, thênh thang Diên Lịch Tự lại ấm lên không ít bởi những hồi chuông nguyện cầu.
Và rồi, khi đồng hồ điểm 4 giờ chiều – cũng là lúc chùa đóng cửa, tụi mình thong dong tản bộ ra ga cáp treo để xuống núi. Một ngày dài thật ý nghĩa, cũng một ngày trọn vẹn nhất từ trước đến giờ tụi mình được trải nghiệm ở quần thể Diên Lịch Tự cổ kính và linh thiêng, thậm chí còn nhiều và đầy đủ hơn cả chuyến đi chính thức viếng núi Tỷ Duệ hai ngày của chuyến AN trước đó. Cái là, ngồi trên tàu điện ngầm trở về khách sạn, chúng mình chợt nhận ra: chúng ta đâu nhất thiết phải ở lại qua đêm trên Núi Tỷ Duệ, vốn rất nghiêm khắc trong các quy định lưu trú. Đúng rồi, chỉ cần trong nội MỘT NGÀY thôi, một ngày thật trọn vẹn, giống như hai mẹ con chúng mình đã từng trải qua hôm nay, mọi người cũng đều sẽ cảm nhận, trải nghiệm đầy đủ trọn vẹn những điểm chạm tâm mãnh liệt tại Diên Lịch Tự, không khác gì cảm xúc của mẹ con chúng mình, hôm nay!
Trong khi đó, chúng ta vẫn có thể lưu lại cùng một khách sạn tại khu vực trung tâm Kyoto, đúng theo mô hình ‘Sáng đi – tối về’ để không phải mất thời gian check-in mỗi tối, thì tối về mọi người lại sẽ có nhiều thời gian để tự do trải nghiệm thêm Kyoto về đêm. Bao nhiêu lần trước khi chúng mình đến thăm trong các tour du lịch phổ thông, hồi chúng mình chưa đủ duyên mở được công ty du lịch riêng, Kyoto bao giờ cũng chỉ được nằm trong một sự ‘viếng thăm rất nhanh rồi về chứ không lưu lại’, do cái sự đắt đỏ của các khách sạn tại cố đô nổi tiếng này. Lần này thì hay rồi, chọn phương thức chọn lưu lại đúng một khách sạn ưng ý trong suốt hành trình, ‘Sống chậm cùng Kyoto’, mô hình này sẽ tạo điều kiện cho du khách của chúng ta ban ngày thoả ý viếng thăm các nơi linh thiêng, giàu bản sắc văn hoá hay tâm linh, còn tối về vẫn có thời gian để thong dong cảm nhận, đắm mình trong không khí sôi nổi mà vẫn rất tao nhã của Kyoto về đêm…, không những một tối, mà hẳn 4 tối như vậy! Còn gì tuyệt vời hơn!
Ý hướng này làm hai mẹ con chúng mình phấn chấn không thôi. Mẹ đưa ý 1 con hoạ ý 2, chẳng mấy chốc một kế hoạch ưng ý đã được hoàn thiện. Trong đó, chúng mình quyết tâm chọn một trong hai thời điểm đẹp mê hồn trong năm: mùa thu! Vốn đã từng được ‘ngã vào’ mùa thu nước Nhật một lần cách đây gần chục năm, khi mình theo chân cô giáo mình sang tìm trường học tiếp Âm nhạc trị liệu ở Nhật. Mục đích chính là tìm trường học thì không thành công, đổi lại một món quà ngoài mong đợi: mùa thu nước Nhật đẹp không thể nào tả xiết!!! Chất thơ ẩn ẩn hiện hiện trong từng cành cây, ngọn cỏ, từng sắc lá đủ màu hoà quyện, kết hợp cùng chất thiền và cấu trúc rất đặc trưng của Nhật Bản luôn có thể làm say lòng mọi du khách đến thăm! Vì thế, hoàn hảo nốt cho một chuyến đi hoàn hảo sắp tới, nó phải được diễn ra ngay giữa lòng mùa thu Kyoto, mới chịu!
Gửi niệm lành cho những ai mong muốn có mặt trong hành trình lần này sẽ chạm được ước mong ấy, và sẽ có mặt được, cùng chúng mình.
(Bài viết từ 16.9.2025 – QH & Gia Toại)
Gửi tặng cả nhà mình những bức hình thiệt thơ, thiệt đẹp, thiệt an tĩnh trong hành trình AN Nhật 2025, tại Hieizan nhen.Người ta nói: “Mùa thu thích hợp để nhớ nhung, nhưng thực ra mùa thu thích hợp để gặp gỡ”. Và tụi mình tin, sự gặp gỡ trong hành trình này, với đất trời, với những pháp duyên lành, và với nhau, chính là món quà đẹp nhất mà mùa thu Kyoto dành cho mọi người.
THÔNG TIN CHUYẾN ĐI: SỐNG CHẬM CÙNG KYOTO – Thu 2026]GẶP NHAU GIỮA MÙA THU, BÊN NHAU TRONG MÙA THƯƠNG
Thời gian: 27/11 – 02/12/2026 (6 ngày 5 đêm) Địa điểm: Nhật Bản – Osaka, Kyoto…
Để được tư vấn chi tiết về lịch trình, nhà mình liên hệ với MayQ Go theo thông tin bên dưới, để các bạn tư vấn cho mình nhen. Cảm ơn cả nhà.– Facebook: https://www.facebook.com/MayQGo/
Hoặc liên hệ Hotline/Zalo/Viber:
Ms. Thùy Trinh: 0947.538.008 Ms. Hà Trần: 088.946.2181Cảm ơn cả nhà 
